Uit de tijd

Uit de tijd, Denken over dood en leven

Recensie (WegWijs november/december, jaargang 79, nr. 6)

Pieter Both schreef ‘Uit de tijd, Denken over dood en leven’. Dit boekje, waarin ook de naam van zijn jong overleden eerste vrouw wordt genoemd, gaat niet over rouw en rouwverwerking, maar over de dood. Wat is dood? Waarom gaan mensen dood? En hoe kun je je voorbereiden op je eigen dood? Both citeert Job en Hooglied, maar ook Bonhoeffer en Tommy uit Sesamstraat. De schrijver heeft de gave om bekende zaken op een originele manier te benaderen en zo stof tot nadenken te bieden.

In de protestants theologie wordt de dood vaak gezien als straf voor de zonde. Dit komt onder meer voort uit wat Paulus schreef in Romeinen 13:23 over de dood als loon van de zonde. Toch wijst Jezus erop dat je dood en zonde niet te gemakkelijk met elkaar moet verbinden (Luk.13:1-3). De dood komt in de Bijbel dan ook vaak voor als ‘gewoon’ een gegeven. Mensen gaan nu eenmaal dood, soms oud en der dagen zat, maar soms ook op jonge leeftijd.

In Genesis 2:9 wordt de boom van goed en kwaad genoemd, en de boom van het leven. Van die laatste boom moesten de mensen eten om in leven te blijven. Na de zondeval mochten Adam en Eva het paradijs niet meer in, zodat ze niet (meer?) van de boom van het leven zouden eten. Dit wekt de suggestie dat de dood in het paradijs al op de een of andere manier mogelijk en aanwezig was, maar nog niet als straf voor de zonde.

Behalve dat de dood in zijn algemeenheid een gevolg van de zonde is, kun je de dood ook zien als een begrenzing die spanning en betekenis aan het leven geeft. Als je oneindig de tijd voor alles hebt, is er geen reden om vandaag iets te doen. Daarnaast begrenst de dood het kwaad. Ziekten
duren niet eeuwig. Dictators sterven
ooit. Tenslotte betekent de dood voor gelovige mensen een doorgang naar het eeuwige leven. Toch is de dood geen vriend maar de laatste vijand.
Hoe bereid je je voor op de dood? Both geeft graag het advies van Luther door: “Als je in het volle leven staat, houdt dan de dood voor ogen. Maar als de dood dichtbij is, denk dan aan Christus die de dood overwonnen heeft, en aan zijn genade. Je bent, al stervend, niet alleen, want God, de engelen en alle heiligen zijn bij je”.

Volgens Both zijn onze gestorven geliefden bij God, maar nog niet op hun bestemming. We komen pas aan in Gods koninkrijk als Jezus terugkomt. Dat kan een moeilijke boodschap zijn voor rouwenden, en ik vraag me af of die boodschap helemaal recht doet aan het gegeven dat we met de dood uit de tijd en in de eeuwigheid geraken.

In de laatste hoofdstukken staat Both stil bij de dood en opstanding van Christus. God blijkt sterker dan de dood. En zijn liefde voor ons is sterker dan onze dood. Zo eindigt dit boek hoopvol.

Ria Kuijper